Zasada działania mechanicznych metod antykoncepcji polega na blokowaniu możliwości wniknięcia plemników do macicy. Niewątpliwą zaletą tych metod (prezerwatywa czy krążek dopochwowy) jest możliwość zastosowania ich bez konsultacji lekarskiej, ani żadnych wcześniejszych zabiegów. Po konsultacji z lekarzem, w gabinecie ginekologicznym zakłada się natomiast wkładki wewnątrzmaciczne (spirale). Metody mechaniczne, a w szczególności prezerwatywa, zmniejszają ryzyko zarażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Prezerwatywa

Prezerwatywa jest najpowszechniej stosowanym środkiem antykoncepcyjnym dla mężczyzn. Produkowane są one najczęściej z tworzywa sztucznego zwanego lateksem. Prezerwatywa tworzy barierę zatrzymującą nasienie, tak aby podczas ejakulacji nie dostało się do pochwy. Równocześnie chroni ona w 80 – 98% przed chorobami przenoszonymi drogą płciową oraz wirusem HIV. Według indeksu Pearla skuteczność prezerwatywy wynosi od 3 do 10 w zależności od stopnia umiejętności posługiwania się nimi. Zasady użytkowania tego środka antykoncepcyjnego obejmują m.in. stosowanie wyłącznie jednorazowe, przechowywanie w optymalnej temperaturze, nie stosowanie po przekroczeniu terminu ważności, delikatne otwieranie opakowania tak, aby nie uszkodzić prezerwatywy, unikanie tłustych środków nawilżających, ponieważ niszczą one lateks, zakładanie na całkowicie wzwiedziony członek zanim nastąpi kontakt z narządami płciowymi kobiety, przytrzymanie prezerwatywy u nasady przy wyjmowaniu członka po ejakulacji, aby zapobiec jej zsunięciu się i wydostaniu się nasienia.

Wkładka wewnątrzmaciczna (spirala)

Ta metoda antykoncepcji charakteryzuje się dużą skutecznością, 0,3 do 2 według indeksu Pearla. Wkładki te są dość drogie, ale działają skutecznie przez 5, 6 lat. Można je kupić w aptece bez recepty, ale muszą być zakładane przez ginekologa. Spirala posiada kształt litery T i wykonana jest z tworzywa sztucznego, posiada również plastikowe nitki wystające poza szyjkę macicy, co ułatwia jej późniejsze usunięcie. Wkładki wewnątrzmaciczne mają działanie wyłącznie mechaniczne, przeciwdziałające dostaniu się plemników do komórki jajowej. Antykoncepcyjna zasada działania spirali nie jest do końca znana – wiadomo, że powoduje ona jałowy odczyn zapalny oraz zmienia śluzówkę macicy. Zalety tego środka antykoncepcyjnego to przede wszystkim: duża skuteczność i brak wpływu na aktywność seksualną. Do wad spirali zaliczamy natomiast: niemożność stosowania w przypadku infekcji dróg rodnych lub wad wrodzonych macicy, a także możliwość wydłużenia krwawienia miesięcznego u kobiet, które intensywnie miesiączkują.

Krążek dopochwowy

Krążek dopochwowy jest to kobiecy mechaniczny środek antykoncepcyjny, odpowiednik męskiej prezerwatywy. Krążek ten jest wykonany z delikatnej gumy rozpiętej na pierścieniu z elastycznej sprężynki o średnicy od 5,5 do 9 cm. Założony właściwie krążek powinien opierać się o ściany pochwy i oddzielać szczelnie ujście zewnętrzne kanału szyjki od pozostałej części pochwy. Dobór odpowiedniego krążka jest dokonywany przez ginekologa po uprzednim badaniu. Lekarz po dopasowaniu krążka powinien również poinstruować kobietę o sposobie jego właściwego zakładania. Jednocześnie z krążkiem należy też stosować krem plemnikobójczy, którym pokrywa się krążek pochwowy od wewnątrz. Krążek usuwa się z pochwy sześć do ośmiu godzin po stosunku. Stosowanie tej metody antykoncepcji jest niewskazane w przypadku obniżenia ścian pochwy albo zastarzałego pęknięcia krocza.

Wewnątrzmaciczna wkładka hormonalna

Wewnątrzmaciczna wkładka hormonalna to spirala zawierająca zbiorniczek uwalniający hormony. Ta metoda antykoncepcji jest jeszcze skuteczniejsza niż zwykła spirala, ale o wiele droższa. Wkładka taka nie dopuszcza do owulacji ponieważ zagęszcza śluz w szyjce macicy, co uniemożliwia komórce jajowej zagnieżdżenie się w macicy i zmniejsza też ruchliwość plemników. Skuteczność spirali hormonalnej przez pierwsze trzy lata jest prawie stuprocentowa (skuteczność według Pearla wynosi 0,2 do 1), a później jej działanie trochę słabnie. Wewnątrzmaciczną wkładkę hormonalną mogą stosować kobiety z ryzykiem stanów zapalnych dróg rodnych oraz te obficie miesiączkujące.